Aktualny numer

Serwis stomatologiczny
Centralny Rejestr Lekarzy

Jesteśmy na FB

Rynek zdrowia

Tak się zaczęło… Początki krakowskiej Izby Lekarskiej

Sejm Krajowy we Lwowie w 1898W 60. latach XIX wieku zdecydowanie zmieniła się sytuacja polityczna w monarchii austriackiej. Po przegranych wojnach z Sardynią i popierającą ją Francją (1859) oraz z Prusami i Włochami (1866), wreszcie po ugodzie z Węgrami, którą zawarł cesarz Franciszek Józef I, a co za tym idzie po powstaniu monarchii austro-węgierskiej, 17 krajów koronnych (prowincji) uzyskało w 1868 roku szeroką autonomię, z czego największą Galicja.

We Lwowie, jej stolicy, miały siedzibę Sejm Krajowy i Wysokie C.K. Namiestnictwo oraz inne ważne instytucje (Kraków był wówczas miastem powiatowym). Autonomia dała Galicji możliwość rozwoju w różnych dziedzinach życia. Parlament austriacki zwany Radą Państwa zaczął z większą niż dawniej uwagą zastanawiać się nad postulatami z poszczególnych krajów.

To wtedy Krakowskie Towarzystwo Lekarskie (założone w 1866 roku) pod wodzą prezesa prof. Macieja Leona Jakubowskiego i Towarzystwo Lekarzy Galicyjskich ze Lwowa (założone w 1869 r.) rozpoczęły starania o utworzenie izby lekarskiej. Ich początek przypada na 1873 rok. „Pilnowanie” sprawy powierzono dr. Alfredowi Biesiadeckiemu z Krakowa oraz prof. Adamowi Czyżewiczowi i dr. Józefowi Różańskiemu ze Lwowa (późniejszemu pierwszemu prezydentowi Izby Lwowskiej).

Po bardzo długich staraniach, albowiem w urzędniczej Austrii nic szybko się nie działo, „Najwyższym postanowieniem, ustawa w sprawie utworzenia izb lekarskich uchwalona przez obie Izby Rady Państwa w dniu 7 listopada 1891 roku, otrzymała sankcję prawną 22 grudnia 1891 roku“.

Ale była to tylko ustawa. Musiały jeszcze upłynąć dwa lata, by izby stały się faktem.

prof. Maciej Leon Jakubowski - pierwszy prezes krakowskiej Izby LekarskiejNajpierw, w styczniu 1892 roku policzono lekarzy praktykujących w austriackiej części monarchii. Z bardzo dokładnych wyliczeń wynikało, że największą liczbę lekarzy miał Kraków, bo 1 przypadał na 399 mieszkańców, zaś w całej Galicji na 1 lekarza przpadało ich 14 328. Wiadomości o tym świadczyły o zastanawianiu się rządu nad ilością i siedzibami izb. Z początkiem lutego tegoż roku pismo wysłane przez Wysokie C.K. Namiestnictwo do Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego zobowiązywało je do wypowiedzenia się o „ilości mających się urządzić izb i rozgraniczeniu grup wyborczych”. Wyłoniony z TLK Komitet opracował projekt o statusie izb i na posiedzeniu 24 lutego 1892 roku został on szczegółowo omówiony przez grono wybitnych członków Towarzystwa: Stanisława Domańskiego, Juliana Grabowskiego, Macieja Jakubowskiego, Henryka Jordana, Kazimierza Kadena, Antoniego Marsa, Alfreda Obalińskiego, Stanisława Paszkowskiego, Antoniego Rosnera, Lucjana Rydla, Ludwika Rydygiera i Józefa Surzyckiego.

W wyniku tej i innych konsultacji prezes TLK dr Stanisław Ponikło zobowiązał „osobną komisyją złożoną z koll. Domańskiego, Józefa Oettingera i Rydla do ostatecznego zredagowania projektu i przesłania go do C.K. Namiestnictwa”, co stało się 28 lutego 1892 roku.

Spodziewane od tak dawna izby, wg rozporządzenia rządu, otrzymała najpierw z siedzibą w Linzu – Austria Górna, potem Salzburg i Lublana. W Krakowie z niecierpliwością oczekiwano na decyzję o rozpisaniu wyborów. Jeszcze w maju 1893 roku lekarze zwracali się do TLK, by starało się o jak najrychlejsze obowiązywanie w Krakowie ustawy z 1891 roku. „Pochop do tego żądania – pisano – daje nam okoliczność, która niedawno poruszyła umysły lekarzy krakowskich”. A cóż ich tak poruszyło? Otóż w jednym z zakładów rządowych była do nadania posada lekarza zakładowego, o którą ubiegało się 9 lekarzy. Tylko jeden z nich nie dorównywał pozostałym ani długością praktyki szpitalnej czy klinicznej, ani egzaminami świadczącymi o podnoszeniu kwalifikacji i to właśnie on otrzymał tę posadę. „Coś podobnego nie stałoby się tak łatwo wbrew opinii izby lekarskiej jako instytucji urzędowej” – pisali lekarze.

Wreszcie w początkach czerwca nadeszło długo oczekiwane rozporządzenie o wyborach, które postanowiono odbyć 30 czerwca 1893 roku. Lwowska Izba miała się składać z 13 członków i tyluż samo zastępców, natomiast krakowska z 11 członków i tyluż zastępców.

Parlament wiedeńskiLekarze na prowincji, podzieleni na grupy wyłonione z kilku powiatów, mieli prawo do wyboru jednego członka i jednego zastępcy. Na tydzień przed wyborami, na wniosek prezesa TLK prof. Józefa Łazarskiego utworzono Komitet przedwyborczy. Skład dotychczasowego komitetu uzupełniono o: prezesa Łazarskiego, Rudolfa Trzebickiego, Augusta Kwaśnickiego, Aleksandra Zarewicza, Napoleona Cybulskiego, Edwarda Korczyńskiego, Stanisława Ponikłę, Antoniego Gabryszewskiego, Szymona Pieniążka, Michała Rosenzweiga, Wincentego Tyszkiewicza, Franciszka Sroczyńskiego, Ludwika Wiszniewskiego i Włodzimierza Żuławskiego. O ważności wyborów niech świadczą tytuły profesorów (aktualne wtedy lub w przyszłości) prawie wszystkich członków Komitetu.

I oto w głosowaniu 30 czerwca 1893 roku wybranych zostało 11 członków i 11 ich zastępców.

Siedziba CK Starostwa w Krakowie - pałac spiski Rynek Gł. 24Ze względu na to, że była to pierwsza Rada Izby Lekarskiej w Krakowie, podaję jej pełny skład: z Krakowa – dr Stanisław Paszkowski, prof. Maciej Leon Jakubowski, prof. Henryk Jordan, prof. Józef Łazarski, zastępcami zostali: Aleksander Zarewicz, prof. Szymon Pieniążek, Maksymilian Kohn i August Kwaśnicki. Do Rady z prowincji weszli: dr Jan Gawlik z Suchej i dr Władysław Gedl z Wadowic (okręg – chrzanowski, wadowicki i żywiecki); dr Józef Szakalski i dr Wincenty Świątek, obydwaj z Podgórza (pow. krakowski, wielicki, bocheński, myślenicki, limanowski, nowotarski); dr Karol Slavik z Nowego Sącza i dr Eugeniusz Neumann z Gorlic (okręg – nowosądecki, grybowski, gorlicki, jasielski); dr Jan Wain z Krosna i dr Ludwik Cwiklicer z Dobromila (okręg dobromilski, leski, sanocki, brzozowski, krośnieński); dr Józef Walczyński z Tarnowa i Szymon Bernadzikowski z Brzeska (grupa wyborcza; tarnowska, brzeska, dąbrowska i pilzneńska); dr Stanisław Jabłoński z Rzeszowa i dr Franciszek Sędzielowski z Sędziszowa (grupa wyborcza: rzeszowska, ropczycka, kolbuszowska i mielecka); dr Aureli Plech i dr Adolf Dietzius, obydwaj z Jarosławia (okręg: łańcucki, jarosławski, niski i tarnobrzeski).

25 lipca 1893 roku o godz. 11 w siedzibie C.K. Starostwa Krakowskiego w pałacu spiskim w Rynku Głównym 34, po stosownym przemówieniu umyślnie przybyłego w tym celu ze Lwowa, radcy C.K. Namiestnictwa i protomedyka dr. Józefa Merunowicza, za udziałem wszystkich swych członków ukonstytuowała się Izba Lekarska. Prezydentem został prof. Maciej Leon Jakubowski, wiceprezesem dr Aureli Plech z Jarosławia.

We Lwowie podobna uroczystość odbyła się dzień wcześniej.

Pierwszy prezydent Zachodnio-Galicyjskiej Izby Lekarskiej prof. Maciej Leon Jakubowski był przede wszystkim znakomitym pediatrą, twórcą trzeciej w świecie Katedry Pediatrii, sanatorium dla dzieci w Rabce i Szpitala Dziecięcego im. św. Ludwika, dwukrotnym prezesem Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego, a także Akademii Umiejętności, późniejszym rektorem UJ.

Do Rady Izby (zwanej nieraz Wydziałem) wybrani zostali: prof. Henryk Jordan, prof. Józef Łazarski i dr Stanisław Paszkowski. Delegatami do Rady Państwa zostali prof. Maciej Jakubowski i dr Aureli Plech.

Pierwsza siedziba zachodnio-galicyjskiej Izby Lekarskiej, ul. św. Krzyża 7A potem zaczęła się żmudna i niełatwa praca, tym bardziej że Izba nie miała żadnych wzorców, z których mogłaby skorzystać, a do tego nie miała przez ponad rok własnej siedziby. Wszelkie narady odbywały się w prywatnym mieszkaniu prof. Jakubowskiego, a sprawy finansowe załatwiał takoż u siebie, podskarbi Izby prof. J. Łazarski. Dopiero w lipcu 1894 roku Izba przeniosła się do wynajętego lokalu na ul. św. Krzyża 7.

A przecież zadania, które stanęły przed Izbą były nie tylko istotne dla środowiska lekarskiego, ale i trudne. Oczywiście rozpoczęto od rejestracji lekarzy praktykujących na terenie Izby przy pomocy odpowiednich „formularzy-rodowodów” (kłopoty były zwłaszcza z lekarzami zdrojowymi i wojskowymi, którzy często zmieniali miejsce pobytu). Niemniej „niemal wszyscy lekarze […] rychło pospieszyli zadośćuczynić temu wezwaniu Izby, pojmując ją słusznie jako orędowniczkę swoich własnych interesów”.

Ze spisu przeprowadzonego wówczas wynikało, że w początkach Izby należało do niej 430 lekarzy: 160 w Krakowie i 270 w 31 powiatach zachodniej Galicji.

Dużo trudniejsza okazała się sprawa funduszy Izby. Ustalona w 1894 roku opłata na jej potrzeby w kwocie 2 zł/r. za II półrocze 1893 roku i 4 zł/r. za każdy następny rok była niełatwa do ściągnięcia, mimo uchwalanych i ogłaszanych w „Przeglądzie Lekarskim” różnych restrykcji w stosunku do niepłacących lekarzy. Doszło nawet do tego, że C.K. Namiestnictwo we Lwowie wydało zarządzenie o ściągnięciu opłat tudzież grzywien za pomocą egzekucji i przekazanie ich izbom. Jeśli chodzi o sprawy finansowe, należy wspomnieć, że na jednym z pierwszych posiedzeń uchwalono założenie kasy wsparcia dla niesienia pomocy podupadłym lekarzom i ich rodzinom. Po zatwierdzeniu regulaminu przez Wydział Izby została ona utworzona z początkiem 1895 roku.

Już w początkach działania wystąpiła potrzeba porozumienia się wszystkich Izb w sprawach wspólnych dotyczących np. regulaminów Izb i regulaminów Rad honorowych, które zajmowały się rozpatrywaniem wszelkich spraw karnych, uregulowaniami nałożonymi przez C.K. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, taksami sądowo-lekarskimi i zmianami w ich regulaminie ustanowionym w 1855 roku.

Pierwszy zjazd samorządu odbył się w 1894 roku we Lwowie. Przemienił się on rok później w doroczne wiece wszystkich Izb wywodzących się z części austriackiej Austro-Węgier, których uchwały przedstawiano rządowi jako jednolity wyraz żądań i zapatrywań całego stanu.

Począwszy od 1896 roku jedna z Izb pełniła czynności gospodarza, czuwanie zaś nad wykonaniem uchwał poruczono Radzie Wykonawczej, jako organowi stale urzędującemu.

Od samego początku tak Krakowska jak i Lwowska Izba niestrudzenie walczyły o ubezpieczenie lekarzy na wypadek niezdolności do pracy, śmierci i ubezpieczenia rodzin po nich pozostałych. Problem ten rodził wiele pytań. Czy ubezpieczenie ma być obowiązkowe dla wszystkich lekarzy, czy fakultatywne jak chce rząd? Czy ma być wspólne dla wszystkich Izb w Austrii, czy autonomiczne dopuszczające łączenie kilku Izb, które mają wspólne interesy? Czy kasy emerytalne mają być tylko dla lekarzy, czy też dla ich rodzin? Jaka opłata obowiązywałaby lekarzy, jaką otrzymywaliby rentę, a jaką emeryturę? Przez 3 lata trwały dyskusje nad odpowiedziami na te i inne pytania, krążyły okólniki, ankiety, kwestionariusze, wnioski na linii Kraków – Lwów – Wiedeń, aż w końcu w „Przeglądzie Lekarskim” z dnia 20 czerwca 1896 roku zanotowano: „A chociaż sprawa ubezpieczenia lekarzy i ich rodzin dziś nie jest jeszcze dojrzała do wprowadzenia jej w życie, to […] w niedługim czasie dojrzeje”. Trzeba było mieć świętą cierpliwość w tym austriackim cesarstwie.

Ważną dla Izby sprawą była walka o polepszenie bytu lekarzy i uregulowanie „pensyj i kompetencyj” lekarzy gminnych, szpitalnych, miejskich, powiatowych i wreszcie sądowych. Izba w Krakowie opracowała niezależny projekt rozwiązań tej sprawy, z którego była bardzo dumna i swoje stanowisko przesłała do „Świetnej Izby Zarządzającej”.

Nad czym ponadto pracowano w pierwszej, trzyletniej kadencji Izby? Przytoczmy jeszcze kilka zagadnień. Oryginalną dla nas, obecnie, kwestią było zajmowanie się wnioskiem Izby Lekarskiej Wiedeńskiej, „aby nie dopuszczano kobiet do studyów lekarskich, a w razie ich dopuszczenia, by żądano od nich tych samych kwalifikacji, co od mężczyzn”. U nas tym zagadnieniem zajmował się prof. Henryk Jordan. Z tym wiązała się konieczna w ogóle reforma studiów i egzaminów lekarskich. Na zakończenie wymienię jeszcze długo opracowywany i mozolnie wprowadzany w życie wzorcowy projekt kodeksu deontologicznego zatwierdzony wreszcie 30 maja 1896 roku dla wszystkich Izb. Dla naszej, Zachodnio-Galicyjskiej Izby kodeks ten ukazał się dopiero w grudniu tegoż roku jako „Zasady postępowania lekarzy wobec siebie i wobec publiczności”.

A w czerwcu 1896 roku odbyły się kolejne wybory i zaczęła się druga kadencja pod wodzą następnego prezydenta – prof. farmakologii Józefa Łazarskiego.

Zakończmy króciuteńką informacją inną niż te o pracy Izby. Aby miło spędzić czas i odpocząć członkowie Izby spotykali się na ucztach koleżeńskich w hotelu „Pod Różą”, na których „[…] był wesoły nastrój i mnogość toastów”.

Mnogości toastów życzę Izbie w czasie obchodów 120-lecia swojego istnienia, które przypada na dzień 30 czerwca 2013 roku (o ile za punkt odniesienia uznamy dzień wyborów), albo na dzień 25 lipca 2013 roku (kiedy to Izba Lekarska w Krakowie po raz pierwszy się ukonstytuowała).

Barbara Kaczkowska

 PS 1: Prowadzone poszukiwania pozwalają stwierdzić, że powyższe daty są decydujące dla określenia początków samorządu lekarskiego na ziemiach polskich. Izby lekarskie, powstały wprawdzie nieco wcześniej na terenie zaboru pruskiego, ale Polacy uważali je za instytucje czysto niemieckie, bo skupiały głównie lekarzy niemieckich (z jęz. urzędowym niemieckim). Z pobudek patriotycznych były bojkotowane przez lekarzy polskich.

PS 2: Wszystkie cytaty pochodzą z „Przeglądu Lekarskiego”, czasopisma powstałego w 1862 roku staraniem C.K. Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, od 1874 organu Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego, w którym nowo powstała Izba Lekarska zamieszczała swoje materiały.

Kalendarium

Marzec 2019
PWŚCPSN
« lut   kwi »
     1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31

Ogłoszenia

Galerie

  • I Zawody o Puchar Prezesa NRL - Relacja z Zawodów / Galeria zdjęć
    I Zawody o Puchar Prezesa NRL - Relacja z Zawodów / Galeria zdjęć
    2019-03-15 10:45:52
  • Galeria remontowa luty 2019
    Galeria remontowa luty 2019
    2019-03-15 12:18:16
  • I Ogólnopolski Bal Lekarza / XXII Bal Lekarza Kraków - 2019
    I Ogólnopolski Bal Lekarza / XXII Bal Lekarza Kraków - 2019
    2019-01-16 15:26:19
  • Galeria remontowa październik 2018 r.
    Galeria remontowa październik 2018 r.
    2018-11-13 11:07:44

Polecamy

Wybory